Omgekeerde doorbraak

De situatie kan zich voordoen dat de aandelen van een aandeelhouder in waarde verminderen door een gedraging van een derde of de bestuurder van de vennootschap, omdat diegene een onrechtmatige daad of wanprestatie jegens de vennootschap pleegt. Deze schade wordt als afgeleide schade bestempeld en in het arrest HR Poot/ABP is bepaald dat een aandeelhouder deze vorm van schade niet kan verhalen op de bestuurder. Desalniettemin bestaan er enkele uitzonderingen op deze rechtsregel. Dit artikel behandelt dan ook twee situaties waarin een aandeelhouder zijn afgeleide schade, op grond van een onrechtmatige daad, op de schadeveroorzakende derde of bestuurder kan verhalen. In het eerste arrest wordt de situatie behandeld waarin een aandeelhouder de derde (crediteur) op grond van een onrechtmatige daad aansprakelijk stelt en in de tweede situatie wordt de bestuurder, eveneens op grond van een onrechtmatige daad, door de aandeelhouder aansprakelijk gesteld.

HR Kip/Rabo Winterswijk
In dit arrest weten ex-aandeelhouders succesvol een crediteur van de vennootschap aansprakelijk te stellen op grond van een onrechtmatige daad, omdat de crediteur zich specifiek tegenover deze aandeelhouders onrechtmatig heeft gedragen. In casu dwingt de bank als het ware de aandeelhouders zijn aandelen te verkopen omdat hij anders zijn zekerheidsrechten zou gaan uitwinnen. Het is belangrijk om te begrijpen dat de aandeelhouders Kip en Sloetjes (hierna: Kip), in gemeenschap getrouwd, enige aandeelhouders en ook enige bestuurders van Elka Beheer BV zijn. De bank heeft aan een dochtervennootschap van Elka Beheer BV enkele leningen verstrekt en een rekening courant-krediet. Naast Elka Beheer BV had ook Kip zelf, in privé, voor de nakoming door de dochtervennootschap zekerheid verstrekt op privé-vorderingen, privé onroerende zaken en door borgtocht.

Ter verduidelijking volgt hieronder de belangrijkste overweging uit het arrest:
“Hun stellingen komen er op neer dat de bank jegens hen persoonlijk onrechtmatig heeft gehandeld en dat de door hen geleden schade het gevolg is van een samenhangende geheel van onrechtmatige gedragingen van de bank, die niet alleen ertoe hebben geleid dat de waarde van hun aandelen ernstig is aangetast door het onzorgvuldig kredietbeleid van de Bank en door het dwingen tot medewerking van de surséance, maar ook tot gevolg hebben gehad dat zij vervolgens die aandelen – onder druk van de Bank – op een zeer ongunstig tijdstip hebben moet verkopen, zodat de door de waardevermindering ontstane schade definitief ten laste van het vermogen is gekomen en niet meer kan worden opgeheven door een eventuele schadevergoeding van de Bank aan de vennootschappen van het concern, terwijl bovendien ten tijde van de aan de bank verweten gedragingen hun belangen sterk met die van het concern waren verwerven, mede in verband met de door hen in privé gegeven zekerheden en hun afhankelijkheid, voor wat betreft hun inkomen en vermogensvorming, van het door hen opgebouwde, in het concern uitgeoefende bedrijf.”

HR Willemsen/NOM
In casu is Willemsen bestuurder van Willemsen Beheer B.V. en deze BV is bestuurder van Willemsen Holding B.V. In 2001 heeft NOM, een investerings- en ontwikkelingsmaatschappij, voor een bedrag van 1 miljoen gulden 49,9% van de aandelen in Willemsen Holding B.V. genomen. De overige aandelen worden door Willemsen Beheer B.V. gehouden. Als onderdeel van de deal wordt, kort gezegd, in de statuten opgenomen dat enkel tot aangifte van faillissement of aanvraag van surseance van betaling wordt overgegaan, indien de algemene vergadering van aandeelhouders met een meerderheid van 80% hiervoor hun goedkeuring hebben verleend. Vervolgens vraagt Willems Beheer B.V. surseance van betaling aan voor Willemsen Holding B.V. zonder de voorafgaande goedkeuring van de algemene vergadering van aandeelhouders. Enige tijd later wordt Willemsen Holding B.V. failliet verklaard.

Uit dit arrest blijkt dat een aandeelhouder de bestuurder in bepaalde gevallen op grond van een onrechtmatige daad aansprakelijk kan stellen, indien de bestuurder in strijd handelt met een wettelijk of statutaire bepaling die specifiek beoogd het belang van de aandeelhouder te beschermen. Bij deze vorm van aansprakelijkheid geldt eveneens de verhoogde aansprakelijkheidsdrempel uit art. 2:9 BW, inhoudend dat de bestuurder een ernstig verwijt moet treffen voordat de onrechtmatige daad toerekenbaar is.

Ter verduidelijking volgen hieronder de belangrijkste overwegingen uit het arrest:
“Door een hoge drempel te aanvaarden voor aansprakelijkheid van een bestuurder tegenover de door hem bestuurde vennootschap wordt mede het belang van die vennootschap en de daarmee verbonden onderneming gediend omdat daardoor wordt voorkomen dat bestuurders hun handelen in onwenselijke mate door defensieve overwegingen laten bepalen. Gezien de zelfgekozen betrokkenheid van individuele aandeelhouders bij de gang van zaken binnen de vennootschap, brengen de in art. 2:8 lid 1 BW bedoelde maatstaven van redelijkheid en billijkheid mee dat de hoge drempel van art. 2:9 BW overeenkomstig van toepassing is bij een door een individuele aandeelhouder tegen een bestuurder aanhangig gemaakte aansprakelijkheidsprocedure.

Evenals de omstandigheid dat is gehandeld in strijd met statutaire bepalingen die de rechtspersoon beogen te beschermen, in beginsel aansprakelijkheid van de bestuurder tegenover de vennootschap meebrengt (HR 29 november 2002, nr. C 01/096, NJ 2003, 455), heeft in het kader van een aansprakelijkheidsprocedure als in dit geding aan de orde, te gelden dat de omstandigheid dat is gehandeld in strijd met statutaire bepalingen die een individuele aandeelhouder beogen te beschermen, in beginsel aansprakelijkheid van de bestuurder tegenover die individuele aandeelhouder meebrengt. Indien de aldus aangesproken bestuurder echter feiten en omstandigheden heeft aangevoerd op grond waarvan zou kunnen worden aangenomen dat het gewraakte handelen in strijd met de statutaire bepalingen niet een ernstig verwijt oplevert, dient de rechter deze feiten en omstandigheden uitdrukkelijk in zijn oordeel te betrekken.”

Deel dit bericht: