De Codex Hammurabi

In dit artikel zal een beschrijving worden gegeven van de Codex Hammurabi, een van de (zo wordt aangenomen) oudst geschreven wetten. Vanzelfsprekend mist dit artikel praktijkwaarde, doch is dit artikel interessant voor juristen die niet alleen geïnteresseerd zijn in het huidige recht.

De Codex Hammurabi is gemaakt omstreeks 1800 voor Christus, in opdracht van koning Hammurabi. Deze koning regeerde over Babylonië, een koninkrijk uit de oudheid in het Midden-Oosten. Het is een stenen (specifieker: dioriet) tablet met 282 artikelhammurabi-1626388_1280en over velerlei onderwerpen die zowel publiek- als privaatrechtelijk van aard zijn.

Het is opmerkelijk dat in de Codex Hammurabi reeds onderwerpen waren geregeld die (uiteraard in een andere vorm) in het huidige Nederlandse recht terug te vinden zijn. Deze artikelen zijn opgedeeld in onderwerpen, overeenkomstig onze huidige wetten. Zo kent de Codex een regeling voor (straf)procesrecht, materieel strafrecht, erfrecht, aansprakelijkheid, arbeidsrecht, personen- en familierecht en handelsrecht. Hierna volgen enkele voorbeelden van bepalingen ter beeldvorming (vrij –niet zuiver juridisch- vertaald vanuit het Engels). Opgemerkt moet worden dat de schrijver niet achter de inhoud van de Codex staat en dat hij de bepalingen uit de Codex Hammurabi niet als rechtvaardig beschouwt.

Strafrecht:
Art. 5 CH: indien een rechter een verwijtbare fout maakt in zijn vonnis, dan moet hij twaalf keer hetgeen betalen waartoe hij de gedaagde heeft veroordeeld, wordt hij ontslagen en mag hij nooit meer rechtspreken.

Art. 6 CH: Indien iemand eigendom van de tempel of de staat steelt, zal hij ter dood worden gebracht. Degene die het van steler heeft ontvangen, zal ook ter dood worden gebracht.

Art. 8 CH: Indien iemand runderen, schapen, ezels, varkens of geiten steelt die aan een god of gerechtshof toebehoren, dan zal de dief het dertigvoudige van de waarde van de gestolen dieren moeten betalen. Indien het gestolen dier toebehoorde aan een bevrijde slaaf, betaalt de steler het tienvoudige. Indien de dief niets heeft om mee te betalen, zal hij ter dood worden gebracht.

De Codex bevat ook bepalingen van de onschuldpresumptie. Zo moest een aanklacht worden bewezen. Indien de verdachte werd beschuldigd van een misdrijf en de aanklager kon dat niet bewijzen, dan werd de aanklager ter dood gebracht. Nu het gevolg van deze regel erg ingrijpend was, kan worden afgevraagd of veel slachtoffers in die tijd niet afzagen van een aanklacht, omdat het misdrijf (te) lastig te bewijzen was.

Goederenrecht
Art. 36 CH: Het eigendomsrecht van een huis van een hoofdman (leider) kan niet worden overgedragen.

Personen- en familierecht
Art. 128 CH: Indien een man een vrouw huwt, maar de man geen geslachtsgemeenschap heeft met de vrouw, dan is de vrouw geen echtgenote van de man.

Art. 190 CH: Indien een vader zijn geadopteerd kind niet onderhoudt, dan mag het geadopteerde kind terugkeren naar zijn biologische vader.

Letselschade
Art. 196 CH: indien een man een oog van een andere man er uitsteekt, dan zal zijn eigen oog ook worden uitgestoken.

Art. 197 CH: indien een man iemand anders zijn bot breekt, zal zijn bot ook worden gebroken.

NB: Door deze bepalingen is het spreekwoord ‘’Oog om oog, tand om tand’’ ontstaan.

Aansprakelijkheid voor medische beroepsfouten
Art. 218 CH: Indien door een operatie een patiënt overlijdt of indien een arts tijdens een operatie de oogkas van een man opent en het oog van de patiënt kapot maakt, dan wordt de hand van arts afgehakt.

Bouwrecht, verbintenissenrecht
Art. 229 CH: Indien een huis door slechte constructie instort en de eigenaar wordt daardoor gedood, dan zal de bouwer van het huis ter dood worden gebracht.

Art. 233 CH: Indien een bouwer in opdracht een huis bouwt en de muren daarvan dreigen om te vallen, dan moet de bouwer op eigen kosten het huis opnieuw bouwen voor de opdrachtgever.

Civielrechtelijke aansprakelijk en scheepsrecht
Art. 236 CH: Indien een man zijn boot verhuurt aan een zeeman en deze zeeman is onzorgvuldig waardoor er schipbreuk ontstaat, zal de zeeman de eigenaar van het verloren schip ter compensatie een nieuw schip geven.

De Codex bestaat dus (voor het merendeel) uit verbodsbepalingen met een sanctiebepaling. De sancties kunnen over het algemeen worden aangeduid als ”oog om oog, tand om tand”: tegen over de nadelige actie veroorzaakt door de overtreder, staat dezelfde nadelige sanctie. Ook kent de Codex een onderscheid in maatschappelijke rangen, een onderscheid wat de wet (met uitzondering van leden van het Koninklijk huis en ambtenaren) thans niet meer maakt. Leerstukken zoals het causale verband, inspannings- en resultaatsverplichtingen in het verbintenissenrecht, het recht op een ”eerlijk” proces, openbare orde en goede zeden, wanprestatie en de onrechtmatige daad zijn reeds terug te vinden in de ruim 4000 jaar oude Codex.

De bovenstaande artikelen laten zien dat wat rechtvaardig is, door de eeuwen heen behoorlijk is veranderd. Desalniettemin is de Codex, net als de huidige wetten, een afspiegelingen van de normen en waarden die men belangrijk vond (vindt). Het biedt daarom inzicht in het (dagelijks) leven in de oudheid. De Codex is thans te bezichtigen in het Louvre, Parijs.

Deel dit bericht: