Class action vs. collectieve schadeovereenkomst

In dit artikel wordt een introductie gegeven op de class action en collectieve massaovereenkomst. Dit speelt ingeval sprake is van meerdere benadeelden die schade hebben ondervonden door een of meerdere gebeurtenissen.

Definitie class action en collectieve massaovereenkomst
In het Angelsaksisch recht is een class action een (rechts)vordering tot schadevergoeding die is ingesteld door meerdere eisers/benadeelden. Een uitspraak van de rechter heeft in dat geval bindende werking voor andere eisers, waardoor er slechts één procedure hoeft te worden gevoerd.

In Nederland kan een class action (collectieve actie) op grond van art. 3:305a BW worden ingesteld. Een stichting of vereniging (hierna gemakshalve: stichting) komt in dat geval op voor de gelijksoortige belangen van andere personen. De Nederlandse class action suit bevat een element van onderhandelen, immers de stichting is niet ontvankelijk indien hij onvoldoende heeft getracht het gevorderde door het voeren van overleg de gedaagde te bereiken. De stichting moet zich dus inspannen om te schikken met de wederpartij (een settlement). Het komen tot overeenstemming in onderling overleg staat blijkbaar centraal, in plaats van het procederen.

Belangrijk is hierbij dat art. 3:305a BW slechts kan worden ingezet ter veroordeling van de gedaagde tot het openbaar maken van de uitspraak. Een schadevergoeding kan op grond van dit artikel, gelet op art. 3:305a lid 3 BW, niet worden verkregen. Een collectieve schadevergoedingsactie is naar huidig Nederlands recht niet mogelijk.

Alternatief voor individuele eisers is een individuele procedure op grond van art. 6:74 BW, 6:162 BW en andere relevante aansprakelijkheidsgronden, of de hierna te bespreken collectieve massaschadeovereenkomst.

Hoewel de strekking van de class action een andere is, kan in Nederland een vergelijkbaar figuur worden gevonden in de collectieve schadeovereenkomst. Het is vergelijkbaar in de zin dat er net als via de class action suit er via de collectieve schadeovereenkomst massaschade kan worden verhaald door een grote groep op een aansprakelijke. Uit art. 7:907 lid 1 BW kan worden gedistilleerd dat dit zaken zijn waarin schade is veroorzaakt door een gebeurtenis of gelijksoortige gebeurtenissen. Gedacht kan worden aan consumenten die gezamenlijk tegen het ‘’grote bedrijf’’ optreden. Denk ook aan verongelukte reizigers die hun geleden schade op luchtvaartmaatschappijen willen verhalen.

Wet collectieve afwikkeling massaschade
Gelet op de omvang van deze artikelen en de strekking van dit artikel, wordt volstaan met het beschrijven van de hoofdlijnen van de massaschaderegeling.

Uiteraard speelt massaschade louter ingeval dat individuele personen schade hebben ondervonden door een of meer gebeurtenissen (zie art. 7:907 lid 1 en 2 sub a BW). In dat geval zal er door de aansprakelijke partij met een stichting of vereniging die de belangen van de benadeelden behartigt een vaststellingsovereenkomst worden gesloten. Deze vaststellingsovereenkomst (zie art. 7:900 BW) wordt in dit kader een collectieve schadeovereenkomst genoemd. Hierbij verbindt de aansprakelijke zich met benadeelden dat de aansprakelijke de schade zal vergoeden die is ontstaan door (een) gebeurtenis(sen) waarvoor de aansprakelijke rechtens aansprakelijk is.

Inhoud collectieve schadeovereenkomst
Om een beter beeld te kunnen vormen over massaschadezaken volgt hieronder een (niet uitputtende) opsomming van wat een collectieve schadeovereenkomst in ieder geval moet bevatten:

  • Een omschrijving van de gebeurtenis of gebeurtenissen waarop de overeenkomst betrekking heeft
  • Een omschrijving van de groep benadeelden, alsmede vermelding van het aantal personen
  • De vergoeding die aan de benadeelden wordt toegekend, alsmede een omschrijving van de voorwaarden waaronder voorgenoemden de vergoeding mogen ontvangen
    Zie voor een volledig overzicht art. 7:907 lid 2 sub a tot en met g BW. Ingeval de overeenkomst niet aan de vereiste materiële eisen voldoet, zal de rechter het verzoek tot verbindendverklaring afwijzen. Zie verder art. 7:907 lid 3 BW.

Het gevolg van het verzoek tot verbindendverklaring is dat de collectieve overeenkomst (qua werking) wordt gelijkgesteld met een vaststellingsovereenkomst, zie art. 7:908 BW. Hierdoor wordt de overeenkomst bindend tussen partijen.

Wijze van verzoek tot verbindendverklaring
De volgende stap inzake de procedure is het doen van een verzoek tot verbindendverklaring aan de rechter (art. 7:907 lid 1 BW). De stichting of vereniging die de belangen van de benadeelden behartigt kan dit aan de rechter verzoeken. Een verzoek tot verbindendverklaring van de collectieve schadeovereenkomst dient bij verzoekschrift te worden ingediend, zie art. 1013 lid 1 Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (hierna: Rv). Bijzonder is dat de absolute en relatieve competentie ligt bij het Gerechtshof Amsterdam (art. 1013 lid 3 Rv). In de verzoekschriftprocedure kunnen deskundig(en) door de rechter worden benoemd die als opdracht hebben om de rechter te berichten over essentiële aspecten van het verzoek, zie art. 1016 Rv.

Voordelen
De reden om op deze wijze te procederen is dat het efficiënt is, zowel qua tijd als (proces)kosten. Dit is met het oog op de emotionele impact van een rechtszaak van belang voor de benadeelden. Voorts is het niet ondenkbaar dat het voor een individuele eiser per saldo financieel (te) weinig oplevert om te procederen. Een ander belang gegeven is dat, nu er sprake is van een vaststellingsovereenkomst, voor beide partijen zekerheid en duidelijkheid bestaat over de uitkomst van de procedure. Ook de aard van de procedure bevordert dat partijen er samen (sneller) uitkomen, nu er immers een collectieve schadeovereenkomst wordt gesloten in plaats van dat er bij dagvaarding wordt geprocedeerd tot verkrijging van schadevergoeding. In dit kader is ook de prejudiciële procedure inzake vragen rondom massaschadezaken relevant.

Deel dit bericht: